The forest in everyday life 2 – Laundry day

Ignatia von Moos is preparing for laundry day with her daughter Rosa and her granddaughter Marie.

Ignatia: Give me an apple.

Gimmär nu en Epfel uberä.

Marie:Here, Gran, can you catch?

Da, Grosi! chasch fa?

Ignatia: No, don’t throw it!

Nei, nid riärä!

Ignatia: You’re a silly girl!

Dui bisch ä Baabä!

Marie: But it worked!

Isch ämel gangä!

Ignatia: You’re a real numbskull!

Don’t cut so much off! An apple like that is valuable!

Ä fertigi Zwätschgä bisch!

Tuä de nid z vil abschnydä! So ne Epfel isch eppis wärtvolls!

Marie: But not if it’s rotten!

Ämel nid, wenn er fuilä n isch!

Rosa: Here, some more!

So, Nachschub!

Marie: Oh no, that many again?

Nei, nu einisch ä sefu?

Rosa: At least you won’t get bored. Is there another knife?

De wirds diär ämel sicher nid lanwylig. Hets nu äs Mässer?

Rosa: Mother, what do you think? Can we do the laundry tomorrow?

Muäter, was meinsch? Chenid miär more wäschä?

Ignatia: If the fine weather holds. And if the foehn wind doesn’t break like it did last autumn, when the linen ended up flying everywhere.

Wenn s scheenä Wätter ane hed. Und de Feehn nid inä ghyd, wiä im Herbscht s vorder Jahr, wos ys alli Lyntiächer verhudled hed.

Rosa: Yes, so what do we do now? Should we soak the laundry today or not?

Marie, give me another apple.

Ja, was isch etz? D Wesch hyt nu iiweichä oder nid?

Marie, gimmer nu en Epfel durä.

Ignatia: Have you spoken with the neighbours?

Hesch mit dä Nachbuirä gredt?

Rosa: Yes, they would join in.

Ja, die wärid derby.

Ignatia: Then I think we can risk it.

De glaibi chennt emers ämänd wagä.

Rosa: Marie, you can help me then!

Marie, dui chasch miär de nu hälfe!

Marie:What do I have to do?

Was muesi de nu mache?

Ignatia: Sort out the woollen, coloured, and white items and carry them over in the back basket to the washing place at the village well.

S Wulligä, s Farbigä und s Wiissä scheen uissortierä und mit dä Tschifärä ufä Wäschplätz uisä a Dorfbrunne abä bringe!

Marie: Yes! And, um, how should I know what is what?

Ja! Und ä - wiä merk ich de, was was isch?

Ignatia:Touch and feel. Rosa will help you do it.

Aalängä und gspyrä. D Rosa hilft diär derby!

Rosa: And fetch another pair of poles from the barn.

Und holsch de grad nu äs paar Stäckä us em Gade uisä

Marie: For washing?

Zum Weschä?

Rosa: No, for holding up the washing lines, then we don’t have to do it tomorrow.

Nei, zum s Weschsäili uifbockä, de miämer das de morä nimmä machä.

Ignatia: There’s already enough to do tomorrow!

Gid de more nu gnuäg z tuä!

Marie: What else do we still have to do?

Was miämer de nu alles machä?

Ignatia: Weren’t you also there for the last laundry day in spring?

Bisch doch im Uistagä bi de letschtä Wesch ai derby gsi?

Marie: Oh yes!

Äh, ja!

Rosa: Wait a minute!? You weren’t actually there at all. You were lying ill in bed.

Jä so! Bisch doch nid derby gsi. Bisch ja chrank im Bett glägä.

Ignatia: Then it was the year before that.

De halt vor ämänä Jahr.

Marie: But I can’t remember that very well!

Aber da mag ich mich ai nymmä so genai dra bsinnä!

Ignatia: Twice a year, before laundry day, we remove the bedclothes and change the dirty shirts. Do you see the bucket over there? Right next to the stove! What’s inside?

Zwei Mal im Jahr, eister vor äm Wäschtag, tiänd miär d Bettwesch abzieh und diä dräckigä Hämli uiswächslä. Gsehsch dä Chibel detänä? Näbem Härd zuächä! Was hets det inne?

Marie: Beech ash.

Buechenäschä.

Ignatia: Exactly. Tomorrow you children will fetch water from the well, empty it into the laundry copper, then it’s heated up and finally the ash lye is added to the water.

Genai. Iähr Gofe holid morä am Morgä vom Brunnä Wasser, läärits i Weschhafä, de fammer afe iiheizä, und de chunt diä Äschä inerä Laigä is Wasser inä.

Marie: But won’t that make the laundry dirty again?

Aber wird de Wesch nid wider dräckigi?

Rosa: No, you silly wench, of course it’s sieved first. Three times! And then it’s strained through a cloth! Of course we don’t want to wash with dirty water. And we’ll add a little resin to the water so the laundry will smell really good.

Nei, dui dumms Babehtli, diä wird dänk voredhärä gsibled. Dry malä! Und de nu dur es Tuech dureglah! Miär wend ja nid mit dräckigem Wasser wäschä. Und dass d Wesch de ai richtig guet schmeckt, de tiämer nu ä chly Harz is Wasser inä!

Ignatia: And what kind of washing will we put in the copper first?

Und weli Wesch tuäsch etz zerscht i Weschhafä inä ghye?

Marie: No idea.

Kei Ahnig.

Ignatia: Like washing the dishes!

Wiä bim abwäschä!

Rosa: Whatever’s dirtiest goes in last!

Diä Dräckigscht chund zletscht!

Ignatia: So?

Also?

Marie: First the white shirts?

Zerscht diä wiissä Herrähämli?

Rosa: Yes, and then the traditional blouses!

Ja, und de d Trachtäbluisä!

Marie: Then the linen cloths.

Nache dhärä d Lyntiächer.

Ignatia: Exactly. We’ve slept in them for half a year.

Genai. Simmer etz es halbs Jahr i denä inäglägä.

Rosa: And then?

Und de?

Marie: What else do we have?

Was gits de nu?

Rosa: The overtrousers and the shepherd’s shirts too.

D Uberhosä und ai d Hirthämli!

Ignatia: And by the end the water is as black as coal. You can’t even use it to wash the floor.

Und am Schluss isch de das Wasser ä so choläschwarz, dass es nid emal me chasch zum Bodefäge bruiche.

Rosa: And then everything is rinsed out once more and hung up. That’s why you’re fetching poles from the barn, so at least that’s one less task we have to do.

Und de wird alles nu einisch gspiählt und uifghänkt. Drum hol etzt grad nu diä Stäckä us em Gadä, dass de das wenigschtens scho gmacht isch.

Marie: I’m doing it already!

Bi scho gangä!

Ignatia: And before you go to bed, pray that the foehn doesn’t break. I believe we forgot to do that last year.

Und vor em is Bett ga, bät de grad nu, dass de Feehn nid inä ghyd. Das hemmer sletscht Jahr glaibi vergässä.

Marie: Good, I’ll do that!

Guät, machäni!

Ignatia: Do you want another apple for later?

Wotsch nu en Epfel ufe Wäg?

Marie: Why not?

Wärum nid?

Ignatia: Can you catch?

Chaisch fa?

Rosa: No, just don’t throw it!

Nei, numä nid riärä!

Ignatia: But it worked!

Isch doch gange.

Marie: Thank you!

Danke!

Rosa: And if we’re finished in time we can go and see what the others in the village have hung up. You can easily tell by looking at the laundry what kind of trousseau can be expected in the best case.

Und wemmer de zytig fertig sind, de gammer go luägä, was diä anderä im Dorf so uifghänkt hend. A de Wesch chaisch de ja gäbig gseh, mit was fyrnä Uisstyr im beschtä Fall z rächnä isch.